karmel.by » Актуальнасць вучэння Тэрэзы з Лізьё пра Марыю

Незадоўга да смерці, у маі 1897 года, у вялікім вершы пад назвай «Чаму я люблю Цябе, Марыя» (с. 54) Тэрэза раскрыла месца, якое Марыя займала ў яе жыцці. Гэта быў яе апошні верш, своеасаблівы марыйны запавет, напісаны па просьбе сястры Марыі ад Святога Сэрца, яе ўласнай сястры Марыі, для якой некалькі месяцаў таму (верасень 1896 г.) яна ўжо напісала свой другі аўтабіяграфічны рукапіс.

Два тэксты цесна звязаны. Гэта малітвы, звернутыя да Езуса (Рукапіс А) і да Марыі (с. 54), ажыўленыя агульным прыпевам «Я люблю Цябе». Гэты акт любові, які Тэрэза хацела паўтараць «з кожным ударам сэрца... бясконцую колькасць разоў» (пар. Прып 6), быў яе апошнім словам, выказаным у яе апошнім дыханні. Тэрэза памерла, кажучы Езусу: «Божа мой, я люблю Цябе».

Неаддзельным ад акту «Езу, я люблю Цябе» з'яўляецца той жа акт любові, звернуты да Марыі: «Я люблю Цябе, Марыя». Гэта вялікі прыпеў марыйнай паэзіі Тэрэзы. Ужо абвешчаны ў назве, нястомна паўтаральны ў кожнай строфе, ён асвятляецца іншым прыпевам: «Я — тваё дзіця». Такім чынам, гэты верш з'яўляецца своеасаблівым дадаткам да «Рукапісаў» пра Марыю, і з яго дапамогай мы можам паспрабаваць прадставіць месца Марыі ў жыцці Тэрэзы і ў яе духоўным вучэнні.

Гэта сапраўднае марыйнае вучэнне, вельмі сучаснае, бо яно адпавядае вучэнню Другога Ватыканскага Сабору (Lumen Gentium, раздзел VIII), Папы Паўла VI (Marialis Cultus) і Яна Паўла II (Redemptoris Mater). Глыбока ўкаранёнае ў марыйнай духоўнасці Кармэля, вучэнне Тэрэзы таксама гармануе з вучэннем іншых святых, асабліва святога Францішка, святой Клары і святога Людовіка Марыі Грыньён дэ Манфор. У цэнтры заўсёды Езус, а побач з Ім, як Яго Маці, Марыя. Гэта найважнейшы тытул Марыі, сцвярджае Тэрэза: «Яна больш Маці, чым Каралева» (DE 21.8.3). Гэта вучэнне, заснаванае на Евангеллі, якое падкрэслівае малосць, беднасць і прастату Марыі; аднак, перш за ўсё, гэта вучэнне, цалкам арыентаванае на святасць, на мацярынскую любоў Марыі, якая павінна весці ўсіх сваіх дзяцей «на вяршыню гары Любові».

Дробнасць і беднасць

Прапаведнікі часоў Тэрэзы, паводле асабістага сведчання маці Агнешкі, часцей за ўсё ўпадалі ў першую крайнасць, гэта значыць у «пераувелічанне»: «Яна сказала мне, што ніводная з пропаведзяў, якія яна чула пра Найсвяцейшую Панну, не кранула яе. (...) Як святары паказваюць, што яна нам недаступная. Добра казаць пра яе прывілеі, але, перш за ўсё, мы павінны ўмець ёй пераймаць. Марыі больш прыемна пераймаць, чым захапляцца; яе жыццё было такім простым! Якой бы прыгожай ні была пропаведзь, калі ад пачатку да канца мы вымушаны выкрыкваць захапленне: Ах!... Ах!, нам хутка гэтага будзе дастаткова. /...! Як я люблю спяваць ёй: Ты паказала ўсім вузкі шлях да Нябёсаў / Заўсёды практыкуючы самыя сціплыя цноты» (DE 23.8.9). Цытуючы два радкі сваёй паэзіі, Тэрэза рашуча выступае супраць «трыумфальных» пропаведзяў, якія падкрэсліваюць толькі веліч і прывілеі Марыі і заснаваныя часцей за ўсё на евангельскіх апакрыфічных апавяданнях, поўных цудаў і незвычайнасці. Тэрэза супрацьстаіць гэтым крайнасцям, адказваючы Евангеллем, якое, наадварот, паказвае нам Марыю ва ўсёй яе прастаце, звычайнасці, блізкай да нас і непаўторнай. Такім чынам яна адкрывае найвялікшы прывілей, забыты прапаведнікамі: прывілей беднасці і малосці, настолькі характэрны для зямнога жыцця Езуса і Марыі. Яе адкрыццё супадае ў гэтым плане з адкрыццём святога Францішка Асізскага, пра якое святы піша да святой Клары: «Я, маленькі брат Францішак, жадаю ісці шляхам жыцця і беднасці нашага Пана Езуса Хрыста і Яго святой Маці». Для маленькага святога, словы «маленькасць» і «беднасць» выражаюць па сутнасці адну і тую ж рэальнасць: гэта сэрца Евангелля, месца сустрэчы і найглыбейшай еднасці з Езусам і Марыяй. У той час як прапаведнікі, прадстаўляючы толькі «найвышэйшую славу» Марыі, рабілі Яе далёкай і немагчымай для пераймання, Тэрэза адкрывае Яе ў Евангеллі, блізкую да нас у Яе маленькасці і беднасці: «Сузіраючы Тваё жыццё ў святым Евангеллі, / Я адважваюся глядзець на Цябе і набліжацца да Цябе. / Лічыць сябе Тваім дзіцем мне не цяжка, / Бо я бачу Цябе смяротнай і, як і я, пакутуючай». (С. 54/2)

Тэрэза перачытае ўсе ўрыўкі з Евангелля, у якіх прысутнічае Марыя, бяручы за ключ да свайго чытання акт Любові: «Я люблю Цябе». Такім чынам, Святы Дух дазваляе ёй жыць у Евангеллі, адразу ўцягваючы яе ва ўсе Таямніцы, адкрытыя там: ад таямніцы Уцелаўлення да таямніцы Крыжа. Гэта таямніцы Беднасці, у якіх, па словах святой Клары, «бедная Панна абдымае беднага Хрыста», «любячы Яго паўнатой сваёй Любові».

З гэтага пункту гледжання Любові, Тэрэза адкрывае сапраўдны сэнс максімы: «numquam satis de Maria», «ніколі не бывае занадта шмат, калі гаворка ідзе пра Марыю». Яна выкарыстоўвае гэты цудоўны выраз, калі падчас свайго навіцыяту піша сваёй стрыечнай сястры Марыі, заўсёды поўнай сумневаў: «Не бойцеся любіць Найсвяцейшую Панну занадта моцна; вы ніколі не будзеце любіць яе дастаткова; і Езус будзе задаволены, таму што Найсвяцейшая Панна — Яго Маці» (L 92). Менавіта такі адказ даў святы Людовік Марыя «сумленным, пабожным людзям», якія баяліся пакрыўдзіць Езуса, занадта моцна любячы Марыю: ніколі не любім Марыю занадта моцна, таму што ў ёй і з ёй мы заўсёды любім Езуса. Менавіта ў гэтым сэнс «ніколі не бывае дастаткова»: гаворка ідзе пра Любоў, а не пра вынаходніцтва новых прывілеяў.

Сімвалы мацярынскай любові Марыі

Прачытаўшы апошні фрагмент, які адлюстроўвае Марыю пад Крыжам Езуса, Тэрэза заканчвае свой верш словамі: «Неўзабаве на Божых нябёсах я ўбачу цябе, / Дзе песня святых пра цябе напаўняе прастору, / Раніцай майго жыцця ты падарыла мне ўсмешку; / Усміхайся зноў, цяпер у цені вечара!… / Я не баюся тваіх прамянёў у цемры зямлі, / Я падзяліла твае пакуты і цяжкія працы… / Цяпер ля тваіх ног я хачу спяваць гімн радасці: / Чаму я люблю цябе, Маці? – бо я тваё дзіця!» (С. 54/25) / Гэтыя радкі былі напісаны ў маі 1897 года. Праз некалькі дзён, на першых старонках рукапісу C, Тэрэза раскажа пра сваё страшнае выпрабаванне веры, якое пачалося годам раней і тэмай якога з'яўляецца існаванне Нябёсаў. Кажучы пра сваю паэзію, яна сцвярджае: «Калі я спяваю пра шчасце Нябёсаў (...), я спяваю тое, у што хачу верыць» (C 7v). Гэта гераічнае сцвярджэнне існавання Нябёсаў. Тэрэза кажа, што ў славе Нябеснай яна назаўжды застанецца дзіцем Марыі, спяваючы на каленях, на ўсю вечнасць: «Я люблю цябе». Адначасова яна дае своеасаблівы падсумак свайго жыцця на зямлі, агорнутага ад пачатку да канца матчынай усмешкай Марыі. Для Тэрэзы Марыя — гэта перш за ўсё Панна Усмешкі, і яе ўласная ўсмешка, якая павінна была асвятліць увесь свет, — адно з найпрыгажэйшых адлюстраванняў усмешкі Марыі.

У рукапісе А кармелітанская манашка казала пра гэтую «ўсмешку» Марыі «раніцай яе жыцця». Глыбока параненая ў дзяцінстве смерцю маці, а пазней стратай другой маці, сястры Паўліны, якая пакінула яе пасля ўваходу ў Кармэль, Тэрэза была ацалена матчынай усмешкай Марыі; Гэтае аздараўленне стане канчатковым дзякуючы «ласцы Божага Нараджэння» і знойдзе сваё канчатковае пацверджанне ў касцёле Маці Божай Пераможнай у Парыжы: «Найсвяцейшая Панна дала мне перакананне, што гэта сапраўды Яна ўсміхнулася мне. Я зразумела, што Яна назірае за мной, што я Яе дзіця, і я таксама зразумела, што не магу даць Ёй нічога больш, чым назваць Яе Мамачкай, імем, якое здавалася мне больш пяшчотным, чым імя Маці... З якой гарачнасцю я маліла Яе пастаянна назіраць за мной і неўзабаве здзейснілася мая мара быць схаванай у цені Яе дзявочага плашча!... Ах! Гэта была адна з маіх першых дзіцячых мараў... Калі я вырасла, я зразумела, што ў Кармэлі я сапраўды знайду плашч Найсвяцейшай Панны, і таму ўсе мае жаданні звярнуліся да гэтай урадлівай гары... Я таксама маліла Маці Божую Пераможную аддзяліць ад мяне ўсё, што магло б кінуць цень на маю чысціню...» (A 56v -57r). Такім чынам, без якіх-небудзь незвычайных знакаў, Тэрэза адчувае мацярынскую любоў Марыі ў самым глыбокім сэнсе і адказвае на яе ўсёй сваёй дзіцячай любоўю. Гэтая любоў, якая аддае перавагу «Мамачка» перад «Маці», ні ў якім разе не з'яўляецца сентыментальным ці інфантыльным. Падобным чынам, калі Тэрэза называе Бога «Татам», яна спантанна адкрывае ўсю сілу звароту Езуса: «Абба».

Каб выказаць гэтую сувязь паміж дзіцем і яго Маці, Тэрэза заклікае сімвал плашча і вэлюма Марыі. Яна ўваходзіць у Кармэль, каб схавацца ў цені цнатлівага плашча Марыі. Яна адчуе гэта з асаблівай інтэнсіўнасцю падчас свайго навіцыяту: «Я была цалкам схавана пад вэлюмам Найсвяцейшай Маці» (DE 11.7.2). Неўзабаве пасля гэтага яна раіць Целіне цалкам даверыцца Марыі: «Схавайся добра ў цені Яе цнатлівага плашча, каб Яна асвяціла цябе паўнатой цнатлівасці!...» (L 105).

Повязь з Езусам

Для Тэрэзы гэтае жыццё, схаванае пад плашчам Марыі, з'яўляецца месцам самай моцнай повязі з Езусам, у прастаце паўсядзённага жыцця. Яна гаворыць пра гэта ў адным са сваіх першых вершаў: «Беззаганная Маці, о срэбная Зорка, / Пацячы, о прамяністая, з Сэрцам салодкага Езуса, / Плашчам сваёй найпяшчотнейшай, найчысцейшай абароны / Ахіні мяне сёння!» (С. 5/11). / У тым жа сэнсе ў іншым вершы сама Марыя звяртаецца да Целіны: «Я накрыю цябе сваім плашчом, / Пад якім жыве Езус... / Але каб ты была абаронена / Там, дзе Езус, за маім покрывам, / Ты павінна заставацца маленькай...» (С. 13/5,7). / Як Маці, Марыя дае нам Езуса і дае нас Езусу. Зноў жа, вучэнне Тэрэзы сустракаецца з вучэннем святога Людовіка Марыі, каб паказаць, як Марыя заўсёды звязана з Езусам. Яна ніколі не трымае сваіх дзяцей асобна ад сябе, але «злучае іх з Ім вельмі цеснай сувяззю» (Трактат пра сапраўдную набажэнства, № 211).

Ад абяцанняў да ахвярнага акту

Менавіта ў гэтай марыйнай атмасферы 8 верасня 1890 года, у свята Нараджэння Найсвяцейшай Панны Марыі, Тэрэза перажывае свае манаскія абяцанні. Распавядаючы, як Марыя дапамагала ёй падрыхтаваць «вясельную сукенку» да ўрачыстага дня яе вяселля, Тэрэза ўсклікае: «Нараджэнне Марыі! Якое цудоўнае свята — стаць нявестай Езуса ў гэты дзень... У той дзень маленькая Найсвяцейшая Панна ахвяравала сваю маленькую кветку маленькаму Езусу...» (A 77r).

Словы Тэрэзы з дзіцячай прастатой выказваюць найважнейшы аспект яе духоўнасці: евангельскую маласць. Паўтараючы і падкрэсліваючы слова «маленькая» тройчы, Тэрэза паказвае, як яе ўласная малая атмасфера ахутана маласцю Езуса і Марыі. Гэта «маленькая» Марыя прапануе сябе Езусу, каб яна стала Яго нявестай. З Марыяй Тэрэза можа сапраўды злучыцца з малосцю Езуса, гэтак жа, як Францішак і Клара злучыліся з Яго беднасцю, удзельнічаючы ў Яго прыніжэнні, ад Уцелаўлення да Крыжа. З Марыяй усе гэтыя святыя ўвайшлі ў Таямніцу беднасці і малосці Бога. Тэрэза сузірае Езуса як «Бога, які стаў такім малым для нас» (L 266). Падобным чынам святая Клара пазнала ў Ім «Любоў таго Бога, які быў пакладзены бедным у стайні, жыў бедным у гэтым свеце і застаўся голым на Крыжы».

Такім чынам, тая, якая носіць імя Тэрэза ад Дзіцяткі Езуса і Святога Аблічча, будзе ўсё глыбей удзельнічаць у той Любові, «уласцівасць якой — схіляцца» (пар. A 2v), ад беднасці Уцелаўлення да таямніцы Крыжы. Схаваная пад плашчам Марыі, Тэрэза будзе ўсё больш уваходзіць у Таямніцу малосці Езуса. Адкрыццё евангельскай малосці, на самой справе, адбываецца паступова.

Пасля абяцанняў, у лістах да сястры Целіны, маладая кармэлітка адкрывае перш за ўсё сваё сэрца нявесты, гэты фундаментальны, шлюбны вымяр сваёй любові да Езуса. У гэтым святле малая істота практычна атаясамліваецца з цнатлівасцю. Мы знаходзім гэты найпрыгажэйшы выраз у лісце ад 25 красавіка 1893 года. Праз сімвал маленькай дзікай кветкі, якая прадстаўляе Езуса ў Яго зямным жыцці, і праз сімвал расы, якая прадстаўляе Яго аблюбеніцу ў тым жа зямным жыцці, Тэрэза паказвае, як малая істота аказваецца неабходным месцам для гэтага цнатлівага саюза нявесты з яе Жаніхом. Каб належаць Яму і толькі Яму, «трэба быць малым, малым, як раса» (L 141). Менавіта гэтая цнатлівасць сэрца, а таксама непадзельная любоў, прыводзяць Тэрэзу да прыняцця малай істоты Езуса праз поўную і выключную адданасць Яму, як тая кропля расы, якая толькі можа адказаць на Яго жаданне любові. Разам з Марыяй Тэрэза вучыцца «жыць у любові»; Сузіраючы Яе, яна стварае найдасканалейшае вызначэнне Любові: «Любіць — значыць аддаваць усё і аддаваць сябе» (С. 54/22). І менавіта ў гэтай дынаміцы поўнага дару Марыя прысутнічае ў цэнтры акту ахвяравання Міласэрнай Любові 9 чэрвеня 1895 года. Затым Тэрэза ахвяруе сябе Любові Езуса, трынітарную рэальнасць якой яна толькі што адкрыла: «9 чэрвеня гэтага года, ва ўрачыстасць Найсвяцейшай Тройцы, я атрымала ласку лепш, чым калі-небудзь, зразумець, як моцна Езус прагне быць каханым...» (А. 84r). Цалкам аддаючы сябе як «святую ахвяру» Агню Яго Любові, якім ёсць Святы Дух, яна ўкладвае сваю ахвяру ў рукі Марыі (Пр. 6). Тэрэза асабліва блізкая тут да вучэння святога Людовіка Марыі, які заклікаў бедных і малых цалкам жыць ласкай свайго хросту, цалкам аддаючыся Езусу праз рукі Марыі. Сімвал «рабства Любові», які яна выкарыстоўвае, мае па сутнасці тое ж значэнне, што і тэрэзіянскі сімвал «святой ахвяры Любові», бо ён азначае той самы радыкалізм любові, які разумеецца як поўны дар сябе.

Удзел у таямніцы ўцелаўлення

Цалкам аддаючы сябе Езусу, Тэрэза адначасова прымае Езуса, які цалкам аддае сябе ёй у бясконцай велічы Сваёй Любові, сімвалізаванай акіянам. Тэрэза піша сваёй настаяцельніцы: «Ты, дарагая Маці, якая дазволіла мне такім чынам ахвяраваць сябе Добраму Богу, ведаеш, якія патокі, ці хутчэй акіяны, ласкі запоўнілі маю душу...» (A 84r). Тэрэза, як і Марыя, «можа ўтрымліваць у сабе Езуса, Акіян Любові» (P 54/3).

Такім чынам, евангельская маласць набывае мацярынскі, тыпова жаночы характар. Такім чынам, святая Клара заклікала Агнешку Парыжскую «злучыцца з найсалодшай Маці», якая насіла ў сваім улонні «Таго, каго неба не магло ўмясціць», каб удзельнічаць у яе мацярынстве: «Як слаўная Панна над паннамі насіла Яго матэрыяльна, так і ты, ідучы па Яе слядах, асабліва па слядах пакоры і беднасці, заўсёды можаш без найменшага сумневу несці Яго духоўна ў чыстым і цнатлівым целе, абдымаючы Таго, кім ахоплена ты і ўсё асяроддзе».

Тэрэза кажа пра гэта ў адным са сваіх марыйных вершаў, разважаючы пра тую ж Таямніцу Марыі, якая носіць Езуса ў сваім матчыным улонні. Яна не толькі дзіця Марыі, але, што яшчэ глыбей, яна маці з Марыяй, якая падзяляе сваю мацярынскую блізкасць з Дзіцяткам, якое яна носіць у сабе. Як Францішак і Клара, Тэрэза звяртаецца: «Ты ведаеш, Марыя, што, нягледзячы на маю маленькасць, / Як і ты, я маю Усемагутнага Пана ў сваім сэрцы, / Але мае слабасці не выклікаюць ува мне страху. / Скарб маці — гэта скарб дзіцяці, любімая Маці! / Я дзіця, якое любіць усёй сваёй душой, / Ці ж не мае таксама твая любоў і цноты? / Калі мой Пан увойдзе ў маё сэрца ў белай Гостыі, / Няхай ён знойдзе ў маім сэрцы, о Маці, тваё Сэрца!» (С. 54/5).

Адным з самых глыбокіх жаданняў Тэрэзы было захаваць прысутнасць Езуса ў сабе. Менавіта аб гэтым яна малілася Езусу ў сваім акце асвячэння: «Заставайся ўва мне, як у табернакулюме» (С. 6). Гэтак жа яна малілася, каб быць, як Марыя, «скініяй, якая хавае боскую прыгажосць Пана» (С 54/8). У сваёй малосці Марыя насіла Езуса, у галечы нарадзіла Яго ў Бэтлееме. У гэтым самым кантэксце Тэрэза разважае пра ўсю веліч Марыі, Яе веліч як Маці Божай побач са сваім Дзіцяткам: «У кожным доме няма месца для бедных святых, / Ніхто не хоча адчыніць Табе дзверы, Найчысцейшая Маці. / Магутныя занялі свае месцы! Толькі ў стайні / Ці было дазволена аддаць Творцу нябёсаў Маці. / О Марыя, я люблю Цябе ў гэтых тваіх пакутах, / Якая Ты вялікая ў такім бедным месцы! (…) / Калі я чую, як ціха плача Слова Божае, / Калі я бачу Творцу, загорнутага ў пялёнкі… / Марыя, я не зайздрошчу анёлам у гэтую хвіліну / Іх Бог — мой Брат, гэта вяршыня асалоды! / Я люблю Цябе, таму што, Найсвяцейшая, на зямных берагах / Ты расквітнела нябеснай кветкай ад Божага дыхання (…)» (С 54/9-10). Для Тэрэзы, як і для Францішка, Таямніца Ясляў заўсёды вельмі прысутная: у ёй адкрываецца еднасць Марыі з Яе Дзіцяткам, прыклад нашай еднасці з Ім у Эўхарыстыі, у якой Ён «яшчэ меншы, чым у яслях» (РП 2, 5r). У гэтым святле Тэрэза пісала Целіне: «У гэтым годзе мы павінны даць шмат святароў, якія ўмеюць любіць Езуса!... якія будуць дакранацца да Яго з такой жа пяшчотай, з якой Марыя дакраналася да Яго ў калысцы» (Л 101). Менавіта гэтага яна просіць у Марыі для будучага святара, семінарыста, свайго першага духоўнага брата: «навучы яго, з якой любоўю ты дакраналася да Боскага Дзіцятка Езуса і спавівала Яго ў пялёнкі, каб аднойчы Ён мог падысці да Святога Алтара і насіць на руках Валадара Нябеснага. Я таксама малюся, каб Ты захавала Яго ў цені Твайго цнатлівага плашча» (Прып 8).

Пілігрымка веры, пражытая з Марыяй

Гэтыя блізкія адносіны паміж Марыяй і яе Дзіцяткам пражываліся ў веры. Тэрэза надае гэтаму асаблівы акцэнт, як гэта рабіў ужо святы Людовік Марыя. Пасля Другога Ватыканскага Сабору Папа Ян Павел II шырока развіў гэты аспект «паломніцтва веры Марыі»: «Шчаслівыя, хто паверыў» (Redemaptoris Mater, № 12-20). Езус быў адначасова яе Дзіцяткам і яе Богам, плодам яе ўлоння, але таксама яе Творцам і Збаўцам. Такім чынам, адносіны паміж Марыяй і Езусам непарыўна становяцца адносінамі паміж Маці і яе Богам, а таксама адносінамі паміж вернікам і яго Богам. У той час як прапаведнікі, абапіраючыся на апокрыфічныя творы, напаўнялі жыццё Марыі незвычайнымі ласкамі, Тэрэза, наадварот, звяртаецца да Евангелля, каб паказаць духоўную беднасць Марыі, сцвярджаючы, што «яна жыла верай, як і мы» (DE 21.8.3). Для яе таксама вера была цёмнай і часам балючай, выпрабаванай самім Езусам. Тэрэза бачыць гэта ў евангельскім эпізодзе пра знаходжанне Езуса ў святыні: «О Маці, Твой Сын пажадаў, каб Ты была прыкладам, / Няхай душа ў ноч веры таксама шукае Езуса» (С 54/15). Для Тэрэзы гэта атмасфера духоўнага жыцця Марыі ў Назарэце: «У Назарэце, Найчысцейшая, поўная Божай ласкі, / Ты жыла ў працы і галечы сярод сваёй сям'і, / Твае шэрыя дні не былі ўпрыгожаны асалодамі, узвышэннямі ці бляскам, о Маці Каралеўскага Дзіцяці. / Бедным, якіх так шмат у зямным каралеўстве, / Тваё анёльскае аблічча прыносіла суцяшэнне, / Ты з вялікімі цяжкасцямі вытрымала іх агульны лёс, / Каб паказаць ім вечныя берагі неба» (С 54/17).

Гэтая страфа асабліва важная, таму што яна раскрывае марыйны характар малой дарогі. Тэрэза раскрывае таямніцу беднасці Марыі як духоўную беднасць веры, пазбаўленую ўсіх незвычайных ласкаў.

З Марыяй ля падножжа Крыжа

Гэтая беднасць дасягае сваёй вяршыні ў таямніцы Крыжа. Менавіта там Тэрэза сустракае Марыю, чытаючы апошні тэкст Евангелля, у якім Марыя суправаджае Езуса: «Ты з'яўляешся мне на вяршыні Галгофы, / ля падножжа Крыжа, як святар, які прыносіць ахвяру» (P 54123).

Як Маці, яна асаблівым чынам удзельнічае ў збаўчых пакутах Сына. Падобна Абрагаму, яна згаджаецца на ахвяру свайго адзінага Сына; і Сын тады распаўсюджвае сваё мацярынства на тых, хто адкуплены Яго Крывёю.

Тэрэза глыбока паглыбляецца ў гэтую таямніцу, удзельнічаючы ў мацярынстве Марыі ля падножжа Крыжа. Яна адчула гэта ўпершыню перад сваім уваходам у Кармэль. Гледзячы на вобраз укрыжаванага Езуса, разважаючы пра Яго пралітую Кроў, яна прыняла адно з найважнейшых рашэнняў у сваім жыцці: «Я вырашыла застацца ў духу ля падножжа Крыжа і прыняць гэтую боскую расу, якая з яго выцякае, з перакананнем, што потым павінна выліць яе на душы» (A 45v). Гэтае рашэнне — пачатак яе духоўнага мацярынства; яна атрымлівае выратаванне ад таго, каго называе сваім «першым дзіцем» (А 46v): злачынца Пранзіні, асуджанага на смерць на гільяціне.

У жаночым сэрцы Тэрэзы, якое яна часта параўноўвае з лірай, гэтая «струна» мацярынскай любові з'яўляецца найважнейшай; яна гармануе са струной шлюбнай любові: «Быць Тваёй аблюбеніцай, о Езусе (...), быць маці душ праз еднасць з Табой» (B 2v). Для Тэрэзы гэта два найпрыгажэйшыя аспекты таго «скарбу» любові, якім з'яўляецца цнатлівасць: быць аблюбеніцай і быць маці. Яе цнатлівасць становіцца плённай праз удзел у Крыві Езуса, пралітай у Яго муках. Разважаючы пра гэтую «расу Любові» ў Яго пакутах, Тэрэза кажа Езусу: «Крыніца дзявоцтва, калі Твая Кроў сыходзіць са слязьмі на зямлю, / Працэсія цнатлівых сэрцаў нараджае, / І асвячае род чалавечы… / Я адна з іх, о Боская Таямніца, / І маці душ – бо я Твая аблюбеніца!» (С. 24/22).

Прыгажосць і сіла сцвярджэння асабліва ўражваюць: «Я — панна… Я — маці». Як і Марыя, Тэрэза адначасова панна, аблюбеніца і маці, і яе мацярынства знаходзіць сваё поўнае выражэнне, усю сваю плённасць у самым цесным адзінстве з укрыжаваным Езусам. Для Тэрэзы, як і для Марыі, гэты ўдзел у цярпенні Езуса, у Яго поўным самаадмаўленні на Крыжы, характарызуецца надзвычай глыбокім досведам веры, які Папа Ян Павел II не вагаўся назваць «кенозісам веры» (Redemptoris Mater, № 18). Гэта, вядома, не страта веры, а, наадварот, найбольш гераічная агонія, якая працягваецца ў найглыбейшым самаадрачэнні, у найглыбейшай цемры, падтрыманая Любоўю і Надзеяй.

Сапраўды, Мукі Тэрэзы, якія пачынаюцца падчас Вялікадня 1896 года, характарызуюцца надзвычай балючым «перажываннем веры». Менавіта тады Тэрэза ўдзельнічала ў глыбокай духоўнай галечы Марыі і ў яе ўніверсальным мацярынстве. Духоўнае мацярынства Тэрэзы цяпер распаўсюдзілася на ўсіх людзей: яна стала паўнавартаснай місіянеркай, асаблівым чынам «ўсынавіўшы» атэістаў свайго сучаснага свету. Яна заступалася за іх з велізарным даверам і малілася за іх выратаванне. Мацярынская любоў Тэрэзы тады перажываецца ў балючай веры і бязмежнай надзеі не толькі для сябе, але і для іншых, для ўсіх. Падобна да свайго сучаснага паэта Шарля Пегі, Тэрэза адкрывае Марыю ў прыгажосці яе мацярынскай надзеі: мацярынскай надзеі на выратаванне ўсіх сваіх дзяцей.

Марыя найвялікшая, таму што застаецца найменшай.

У сузіранні Тэрэзы Марыя выглядае вельмі простай у сваёй веры і надзеі. Яна «цалкам Маці», будучы «цалкам Надзеяй», і гэта перш за ўсё таму, што яна малая, таму што яна «цалкам малая», заўсёды «поўная ласкі».

Такім чынам, Тэрэза кажа пра Марыю, не называючы яе па імені, калі звяртаецца да Езуса ў канцы рукапісу Б: «Я адчуваю, што, калі б што-небудзь было немагчыма, Ты знайшоў бы душу слабейшую і меншую за маю, Ты б з радасцю адорваў яе яшчэ большымі ласкамі, калі б толькі яна цалкам даверылася Тваёй бясконцай Міласэрнасці» (Б 5v).

Гэтыя словы былі напісаны 8 верасня 1896 года, у свята Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі, у ласцы маласці той, хто стала Маці Божай.

Чаму я люблю Цябе, Марыя!

О Маці, няхай мая песня ўзнясецца да Цябе сёння.

Чаму я прыношу Табе дары з маёй любові?

Чаму ў маёй душы, калі я думаю толькі пра Цябе,

Твая невымерная веліч не выклікае страху.

Ах! Тваю славу, Маці, немагчыма зразумець ці вымераць.

Яна пераўзыходзіць святых у бляску за хмарамі!

Мне цяжка паверыць, што я Тваё дзіця…

Я не магу падняць вочы перад Табой, Марыя.

Калі Творца свету даў столькі пакут

Сваёй Маці, што яна памірала ад болю і горычы,

Тады для нас гэта ласка — пакутаваць у хвіліны выгнання,

А пакуты з любові — гэта вяршыня салодкасці!

Няхай Езус верне ўсё, што даў мне.

Скажы Яму, Найсвяцейшая, няхай Ён не пашкадуе мяне.

Калі Ён схаваецца, я буду чакаць, Ты добра гэта ведаеш,

Да таго дня, калі абарвецца пража майго жыцця. У Назарэце, Найчысцейшая, поўная Божай ласкі,

Ты жыла ў працы і галечы сярод сваёй сям'і,

Твае шэрыя дні не былі ўпрыгожаны асалодамі, захапленнем ці ззяннем,

О Маці Каралеўскага Дзіцяці.

Бедным, якіх шмат на гэтай зямной даліне,

Тваё анёльскае аблічча прыносіла суцяшэнне,

Ты з вялікімі цяжкасцямі вытрымала іх агульны лёс,

Каб паказаць ім вечныя берагі нябёсаў.

Тваю любоў можна параўнаць толькі з любоўю Езуса,

Ты згаджаешся на разлуку, на ахвяру Твайго Сына,

Каб быць нашай дапамогай на зямлі, Каралева;

Любіць — значыць аддаваць усё, у тым ліку і сябе, без меры!

Збаўца бачыў у Тваім Сэрцы скарбніцу,

І ведаў веліч пачуццяў, любові і клопату,

Таму Ён хацеў, каб грэшнікі знайшлі прытулак у Табе,

Калі Ён, Сын Божы, вернецца на неба пасля пакут!

Неўзабаве я ўбачу Цябе на Божым небе,

Дзе песня святых пра Цябе напаўняе паветра,

Раніцай майго жыцця Ты падарыла мне ўсмешку;

Усміхайся зноў, цяпер у цені вечара тут!...

Я падзяліла Твае пакуты і цяжкі лёс...

Цяпер ля Тваіх ног я хачу спяваць гімн радасці:

Чаму я люблю Цябе, Маці? — бо я — Тваё дзіця!

Актуальнасць вучэння Тэрэзы з Лізьё пра Марыю

Сайт вікарыяту ў Беларусі

Партал Каталіцкага Касцёла ў Беларусі

Афіцыйны сайт ордэна